30 października 2022

Czy można zasiedzieć las państwowy?

Zgodnie z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju do strategicznych zasobów naturalnych kraju zalicza się: lasy państwowe. Zgodnie z art. 2 w/w ustawy zasoby naturalne wymienione w art. 1 stanowiące własność Skarbu Państwa nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych.

Stanowisko wykluczające możliwość nabycia w drodze zasiedzenia własności nieruchomości objętych ustawą zasobową zostało przedstawione w postanowieniu Sądu Najwyższego z 28 czerwca 2017 r., IV CSK 509/16, wydanym w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia lasu (zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z 14 marca 2016 r., IV CSK 251/15).

W motywach tego orzeczenia wskazano, że ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie statuuje w odniesieniu do wymienionych w niej zasobów bezwzględnego zakazu przekształceń własnościowych, gdyż przewiduje możliwość wprowadzenia wyjątków zawartych w przepisach ustaw szczególnych. Kodeks cywilny, który zawiera regulacje nabycia własności przez zasiedzenie, nie jest „ustawą szczególną” w rozumieniu art. 2 ustawy zasobowej (tak wcześniej wyrok Sądu Najwyższego z października 2007 r., I CSK 223/07). Taki charakter należy natomiast przypisać ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach. W art. 38 tej ustawy określono przypadki, w których możliwa jest sprzedaż lasów, gruntów i innych nieruchomości Skarbu Państwa znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych, w tym przypadki zbywania udziałów lasów stanowiących własność Skarbu Państwa we współwłasnościach, regulacji granicy polno-leśnej, stwierdzenia przez nadleśniczego nieprzydatności gruntów, budynków i budowli na potrzeby gospodarki leśnej oraz zmiany przeznaczenia na cele nieleśne i nierolnicze.

Opierając się na tych założeniach, Sąd Najwyższy przyjął, że art. 1 pkt 3 w zw. z art. 2 ustawy zasobowej należy rozumieć w ten sposób, iż tylko w ww. przypadkach dopuszczalnego obrotu nieruchomościami leśnymi Skarbu Państwa (art. 38 u.o.l.), możliwe jest także zasiedzenie nieruchomości leśnej lub jej części, względnie udziału w niej. Nabycie nieruchomości w drodze zasiedzenia zostało więc uznane, co do zasady, za prawnie niedopuszczalne, a możliwość zasiedzenia powiązano wyłącznie z wyjątkowymi przypadkami spełnienia przez dany grunt (udział w nim) cech przedmiotowych, wyrażających się w zaliczeniu do jednej z kategorii wymienionych w art. 38 u.o.l., wyróżnionych według kryterium celu sprzedaży lub przeznaczenia gruntu.

Szerokie rozumienie tego pojęcia, jako dotyczącego „niedokonywania zmian stosunków własnościowych w odniesieniu do strategicznych zasobów naturalnych kraju”, bez ograniczania podstaw prawnych takich zmian, Sąd Najwyższy przyjął również, jak się wydaje, w wyroku z 6 września 2012 r., I CSK 59/12, dotyczącym zasadniczo wykładni art. 7 ustawy zasobowej. Także w wyroku z 26 czerwca 2015 r., I CSK 316/14, Sąd Najwyższy za cel uchwalenia ustawy, wyrażony w uzasadnieniu jej projektu, uznał „zagwarantowanie stałości” ww. stosunków, co można odczytać w ten sposób, że w opisanym zakresie nie jest dopuszczalna jakakolwiek zmiana przysługiwania prawa własności państwowej, nie tylko wskutek czynności prawnych lub orzeczeń sądów, lecz także z mocy prawa, w tym na skutek zasiedzenia.

W tym zakresie wskazać należy, iż postanowieniem z 18.11.2021 r. w sprawie o sygn. IV CSKP 120/21 Sąd Najwyższy przekazał do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne: „Czy art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1235) wyłącza możliwość nabycia przez zasiedzenie nieruchomości stanowiącej las państwowy w rozumieniu art. 1 pkt 3 tej ustawy?”. Obecnie sprawa zawisła pod sygn. III CZP 94/22.